Weird Science

C∕2025 R2 (SWAN)

English ver­sion is here

Jesień 2025 roku przy­nio­sła miło­śni­kom astro­no­mii nie­zwy­kle inte­re­su­jący duet komet: C/2025 A6 (Lem­mon) oraz C/2025 R2 (SWAN). Obie, widoczne nie­mal rów­no­cze­śnie na noc­nym nie­bie, pozwo­liły obser­wa­to­rom śle­dzić zja­wi­ska rzadko spo­ty­kane, takie jak gwałt­owne roz­bły­ski, dyna­miczne zmiany aktyw­no­ści czy możl­iwa frag­men­ta­cja jądra. Szcze­gól­nie intry­gu­jąca oka­zała się kometa C/2025 R2 (SWAN), odkryta przy­pad­kowo przez ama­tora, a następ­nie obser­wo­wana przez naj­więk­sze obser­wa­to­ria na świe­cie.

C/2025 R2 została odkryta 11 wrze­śnia 2025 roku przez Vla­di­mira Bez­u­glego na obra­zach z instru­mentu SWAN (eng. Solar Wind Aniso­tro­pies) umiesz­czo­nego na pokła­dzie sondy SOHO. Ten instru­ment, prze­zna­czony pier­wot­nie do badań wia­tru sło­necz­nego, już wie­lo­krot­nie przy­czy­nił się do odkry­cia nowych komet. Pier­wotne ozna­cze­nie SWA­N25B odnosi się wła­śnie do dwu­dzie­stego obiektu zare­je­stro­wa­nego dzięki temu instru­men­towi.

W momen­cie odkry­cia kometa znaj­do­wała się w gwiaz­do­zbio­rze Panny Virgo. Była naj­le­piej widoczna z półk­uli połu­dnio­wej i miała jasność około 7,4m. Szybko zwróciła uwagę obser­wa­to­rów, a jej jasność sys­te­ma­tycz­nie rosła.

Choć kometa prze­by­wała w wew­nętrz­nej czę­ści Układu Sło­necz­nego już wcze­śniej, nie została zau­wa­żona przez dłuższy czas. Przy­czyną był tak zwany efekt Holet­scheka, czyli sytu­a­cja, w której kometa znaj­duje się bar­dzo bli­sko Słońca na sfe­rze nie­bie­skiej, co unie­możl­i­wia jej obser­wa­cję z powierzchni Ziemi. Między 7 sierp­nia a 13 wrze­śnia 2025 roku C/2025 R2 (SWAN) pozo­sta­wała w odle­gło­ści mniej­szej niż 30° od Słońca, tonąc w jego bla­sku.

Pod­czas opo­zy­cji w lutym 2025 roku nie została zare­je­stro­wana przez żaden z naziem­nych prze­glądów nieba. Praw­do­po­dob­nie była wtedy nie­ak­tywna, pokryta ciem­nym pyłem o niskim albedo lub zbyt mała, aby odbi­jać dosta­teczną ilość świa­tła. Dopiero zbli­że­nie do Słońca w sierp­niu spo­wo­do­wało gwałt­owne uak­tyw­nie­nie jądra. W ciągu kilku tygodni jasność wzro­sła z 11m do 8m, a w poło­wie wrze­śnia osiągnęła 6,2m. Wtedy stała się obiek­tem możl­i­wym do dostrze­że­nia w lor­netce.

Pod koniec wrze­śnia 2025 roku kometa zasko­czyła obser­wa­to­rów gwałt­ow­nym roz­bły­skiem. Jej jasność wzro­sła do około 5,9m, a jed­no­cze­śnie zau­wa­żono wyraźne zmiany w struk­tu­rze war­ko­cza. W tym samym okre­sie znaj­do­wała się optycz­nie bli­sko dwóch innych komet: 3I/ATLAS oraz C/2025 K1 (ATLAS). Dzięki temu zja­wi­sku ten frag­ment nieba był wyjąt­kowo efek­towny i bogaty w szcze­góły wizu­alne. 2 listo­pada 2025 roku tele­skop Two-meter Twin Tele­scope (TTT3) w Obser­wa­to­rium Teide zare­je­stro­wał sygnał, który może świad­czyć o roz­dzie­le­niu jądra komety. Ana­liza danych suge­ruje, że C/2025 R2 (SWAN) mogła ulec czę­ścio­wej frag­men­ta­cji, czyli roz­pa­dowi jądra na dwie lub więcej czę­ści. Takie zja­wi­sko często ozna­cza koniec aktyw­nego życia komety. Praw­do­po­dob­nie do frag­men­ta­cji doszło w poło­wie paździer­nika.

Obser­wa­cje

19.10.2024 – Jaworzno
Warunki: miej­skie, wysoki poziom zanie­czysz­cze­nia świa­tłem

Tego wie­czoru kometa była dosko­nale widoczna w obrębie gwiaz­do­zbioru Tar­czy Scu­tum. Foto­gra­fia 1 uka­zuje wyraźnie zie­lon­kawą otoczkę gazowo-pyłową obiektu.

Ilustracja: Fot. 1 - bez opisu

Fot. 1 - bez opisu

Ilustracja: Fot. 1 - z opisem

Fot. 1 - z opisem

12 wrze­śnia 2025 roku kometa prze­szła przez pery­he­lium, czyli naj­bliższy punkt orbity względem Słońca. Znaj­do­wała się wtedy w odle­gło­ści 0,5 jed­nostki astro­no­micz­nej, czyli około 75 milio­nów kilo­me­trów od Słońca. Mie­siąc późn­iej, 20 paździer­nika, minęła Zie­mię w odle­gło­ści 0,26 jed­nostki astro­no­micz­nej, co odpo­wiada 39 milio­nom kilo­me­trów. Spot­ka­nie Ziemi z pyłem pozo­sta­wio­nym przez kometę rów­nież nie dopro­wa­dziło do pow­sta­nia widocz­nego roju mete­o­rów, ponie­waż stru­mień cząstek był zbyt roz­pro­szony, aby wywo­łać efekt świetlny w atmos­fe­rze.

C/2025 R2 (SWAN) jest kometą starą, pocho­dzącą z odle­gło­ści około 170 jed­no­stek astro­no­micz­nych, czyli znacz­nie bli­żej niż kla­syczne obiekty Obłoku Oorta. Ozna­cza to, że nie była to jej pierw­sza wizyta w pobliżu Słońca. Jej orbita ma ksz­tałt elipsy, a okres obiegu wynosi od 750 do 780 lat.

Spek­tro­sko­pia wyko­nana 18 paździer­nika 2025 roku w Obser­wa­to­rium Uni­wer­sy­tec­kim w Jenie przy uży­ciu spek­tro­grafu FLE­CHAS ujaw­niła bogate widmo emi­syjne w zakre­sie od 5000 do 7500 Å. Zare­je­stro­wano cha­rak­te­ry­styczne linie cząste­czek C2, NH2 oraz tlenu ato­mo­wego.

W prze­ci­wieńs­twie do komety C/2025 A6 (Lem­mon) w wid­mie komety SWAN nie wykryto obec­no­ści sodu Na.

C/2025 R2 (SWAN) sta­nowi zna­ko­mity przy­kład tego, jak wiele infor­ma­cji można uzy­skać o ewo­lu­cji komet dłu­go­o­kre­so­wych dzięki połącze­niu obser­wa­cji ama­tor­skich i pro­fe­sjo­nal­nych. Zja­wi­ska takie jak roz­bły­ski, emi­sje gazowe czy frag­men­ta­cja dostar­czają cen­nych danych o pro­ce­sach sub­li­ma­cji, napręże­niach ter­micz­nych i budo­wie wnętrza jądra.

Para­me­try foto­gra­fii 1:

  • Canon EOS 60D
  • suma­ryczny czas eks­po­zy­cji: 8 minut (stac­ko­wane - 32x15s)
  • ISO: 1000
  • Obiek­tyw: typu zoom
  • Prze­słona: f/4

Lite­ra­tura dodat­kowa:

Marek Ples

Aa