M2 - Gromada Kulista w Wodniku
| English version is here |
Gromady kuliste od dawna fascynują zarówno zawodowych astronomów, jak i miłośników nocnego nieba. Te niezwykle zwarte skupiska liczące dziesiątki czy setki tysięcy gwiazd stanowią jedne z najstarszych struktur w naszej Galaktyce. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje Messier 2, znana również jako NGC 7089.
M2 po raz pierwszy zaobserwował w 1746 roku francuski astronom Jean-Dominique Maraldi. Odnotował wtedy, że prowadząc obserwacje komety wspólnie z Jacques’em Cassinim natrafił na mglisty, niegwiazdowy obiekt. Kilkanaście lat później, w 1760 roku, Charles Messier obserwując obiekty mogące przypominać komety ponownie odnalazł M2 i włączył ją do swojego katalogu. Uważał jednak, że jest to mgławica pozbawiona gwiazd. Dopiero William Herschel, w 1783 roku, jako pierwszy rozdzielił gromadę na pojedyncze gwiazdy.
Gromada ta może być dostrzeżona gołym okiem, ale tylko w warunkach wyjątkowo dobrej przejrzystości powietrza i z dala od sztucznego światła. W lornetkach prezentuje się jako rozmyta plamka, natomiast teleskopy o większej aperturze pozwalają rozdzielić ją na pojedyncze gwiazdy. Najjaśniejsze z nich osiągają jasność około 6,5m, co czyni je możliwymi do zaobserwowania nawet przy użyciu stosunkowo niewielkich instrumentów.
Obserwacje
10.11.2025, około godziny 23:00 - Katowice
warunki miejskie, bardzo wysoki poziom zanieczyszczenia światłem
Gromada znajduje się w gwiazdozbiorze Wodnika Aquarius, około pięciu stopni na północ od giwazdy Sadalsuud (β Aquarii), co ułatwia jej lokalizację podczas jesiennych obserwacji.
Messier 2 jest obiektem imponującym pod względem skali i wieku. Znajduje się około 55 tysięcy lat świetlnych od Ziemi, a jej rozmiar szacuje się na około 175 lat świetlnych, co klasyfikuje ją jako jedną z największych gromad kulistych Drogi Mlecznej. Jej szacowany wiek (12,5 miliarda lat) także zasługuje na uwagę. Zawiera około 150 tysięcy gwiazd, głównie czerwonych i żółtych olbrzymów, oraz co najmniej 21 gwiazd zmiennych.
Badania prowadzone w ostatnich latach wykazały, że M2 jest częścią struktury znanej Gaia Enceladus lub Gaia Sausage, czyli hipotetycznej pozostałości dawnej galaktyki karłowatej, która miliardy lat temu zderzyła się z Drogą Mleczną. Oznacza to, że wiele gwiazd w M2 może pochodzić z obiektu, który niegdyś istniał jako osobna galaktyka.
Parametry fotografii 1:
- sumaryczny czas ekspozycji: 30 minut (stack 60 klatek RAW po 30s, z wykorzystaniem odpowiedniej ilości klatek typu dark, bias i flat)
- ISO: 1600
- teleskop w systemie Maksutowa (100/1400), ekspozycja w ognisku głównym
- zastosowano filtr, pozwalający na zmniejszenie wpływu sztucznego zanieczyszczenia światłem i świecenia atmosfery
- statyw: głowica paralaktyczna z prowadzeniem w osi rektascencji, wyjustowana metodą dryfową z wykorzystaniem sterownika własnej konstrukcji.
Literatura dodatkowa:
- Shapley H., Sawyer H. B., A Classification of Globular Clusters, Harvard College Observatory Bulletin, 849 (849), 1927, str. 11-14.
- Goldsbury R., Richer H. B., Anderson J., Dotter A., Sarajedini A., Woodley K., The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters, The Astronomical Journal, 140 (6), 2010, str. 1830-1837.
- Boyles J., Lorimer D. R., Turk P. J., Mnatsakanov R., Lynch R. S., Ransom S. M., Freire P. C., Belczynski K., Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters, The Astrophysical Journal, 742 (1), 2011, art. 51.
Marek Ples